Altın damgası, bir takı veya külçenin üzerine vurulan ve ürünün ayarını, bazen de üreticisini gösteren küçük işarettir. Ayar damgası okumayı bilmek, elinizdeki ürünün 22 ayar mı 14 ayar mı olduğunu anlamanın ilk adımıdır. Ancak damga bir beyandır; doğruluğu ancak testle kanıtlanır.
Bu yazıda milyem damgalarını, karat işaretlerini, üretici ve rafineri damgalarını, damganın takıda nerede bulunduğunu ve damganın güvenilirlik sınırını açıklıyoruz. Amaç, damgayı doğru okuyup ne kadar güvenebileceğinizi bilmenizdir.
Damga Ne İşe Yarar?
Damga üç bilgiyi taşıyabilir:
- Ayar bilgisi: Ürünün saf altın oranı. En yaygın damga türüdür ve her altın üründe bulunması beklenir.
- Üretici bilgisi: Ürünü üreten atölye veya markanın işareti. Harf, sembol veya logo biçiminde olabilir.
- Menşe veya denetim bilgisi: Bazı ülkelerde bağımsız bir kurumun ürünü test edip vurduğu resmi damga. Türkiye'de bu tür merkezi bir hallmark sistemi yerine üretici beyanına dayalı ayar damgası yaygındır.
Damga kültürü, altının el değiştirdiği her ortamda ortak bir dil sağlar. Bir kuyumcunun vurduğu 916 damgasını başka bir şehirdeki kuyumcu aynı biçimde okur ve aynı has hesabını yapar.
Damganın temel işlevi, ürünün el değiştirdiği her noktada ayarın hızlı biçimde görülmesini sağlamaktır. Kuyumcu, hurda alımında veya değerlemede önce damgaya bakar, sonra testle doğrular.
Milyem Damgaları: 999, 916, 750, 585, 375
Türkiye'de ve Avrupa'nın büyük bölümünde ayar damgası milyem cinsinden vurulur. Milyem, bin birimde kaç birimin saf altın olduğunu gösterir. Yaygın damgalar şunlardır:
| Damga | Ayar | Saf altın oranı | Yaygın ürün |
|---|---|---|---|
| 999 / 999,9 | 24 ayar | %99,9 | Külçe altın, gram altın |
| 995 | 24 ayar | %99,5 | Bazı külçe ve rafineri ürünleri |
| 916 | 22 ayar | %91,6 | Çeyrek, yarım, tam altın, bilezik |
| 875 | 21 ayar | %87,5 | Bazı Orta Doğu ve Körfez ürünleri |
| 750 | 18 ayar | %75,0 | Kolye, yüzük, alyans, pırlantalı takı |
| 585 | 14 ayar | %58,5 | Günlük takı, künye, zincir |
| 375 | 9 ayar | %37,5 | Bazı ithal takılar; Türkiye'de nadir |
| 333 | 8 ayar | %33,3 | Bazı Avrupa ürünleri; Türkiye'de nadir |
Damga rakamı ile ayar arasındaki ilişki basittir: ayar 24'e bölünüp 1000 ile çarpıldığında milyem bulunur. 22 ayar için 22/24 × 1000 = 916,6; 18 ayar için 750; 14 ayar için 583,3 olup yuvarlanarak 585 kullanılır. Milyem kavramının ayrıntıları için Milyem Nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
916 damgası ne demek?
916, 22 ayar altının milyem karşılığıdır. Türkiye'de ziynet altın ve bileziklerin büyük çoğunluğu bu damgayı taşır. Bazı ürünlerde 916 yerine "22K" veya "22 AYAR" yazabilir; üçü de aynı anlama gelir.
585 damgası ne demek?
585, 14 ayar altının milyem karşılığıdır. Günlük kullanım takılarında, zincirlerde ve künyelerde yaygındır. Daha sert ve dayanıklı olduğu için ince işçilikli ve taşlı tasarımlarda tercih edilir. 585 damgalı bir ürünün fiyatı hesaplanırken gramaj 0,585 ile çarpılarak has karşılık bulunur.
750 damgası ne demek?
750, 18 ayar altındır. Pırlantalı ve değerli taşlı takıların büyük bölümü, taşın yuvasını güvenle tutabilecek sertlikte olduğu için bu ayarda üretilir. Alyanslarda da yaygındır.
Karat İşaretleri: 24K, 22K, 18K, 14K
Amerika Birleşik Devletleri ve bazı Asya ülkelerinde ayar, milyem yerine karat (K veya KT) ile gösterilir. İthal ürünlerde veya yurt dışından gelen takılarda "18K", "14K", "10K" gibi damgalar görülür. Karat ve milyem karşılıkları yukarıdaki tabloda verilmiştir. Bazı ülkelerde damgalar arasında "KP" (karat plumb, tam ayar) veya "GP" (gold plated, altın kaplama) gibi ekler bulunur. "GP", "GF" (gold filled), "HGE" ve "RGP" gibi ekler ürünün altın olmadığını, kaplama olduğunu gösterir. Kaplama ile gerçek altın arasındaki fark için Altın Kaplama, Altın Dolgu ve Gerçek Altın Farkı yazımıza bakabilirsiniz.
Dünyada Damga Sistemleri ve İthal Takılar
Damga uygulaması ülkeden ülkeye farklılık gösterir. Bazı ülkelerde damga, üreticiden bağımsız bir denetim kurumu tarafından test sonrası vurulur ve yasal güvence taşır. Bu tür sistemlerde damga, ayar rakamının yanında denetim kurumunun sembolünü, üretici işaretini ve bazen üretim yılını gösteren bir harfi içerir. Diğer ülkelerde ise damga üreticinin kendi beyanıdır ve denetim piyasa gözetimiyle yapılır.
Türkiye'de ayar damgası üretici tarafından vurulur; ayrıca ziynet altında darphane basımı, külçede ise rafineri baskısı bulunur. Yurt dışından getirilen veya ithal edilen takılarda farklı sembol dizileriyle karşılaşmak olağandır. Bu ürünlerde şu noktalara dikkat edilmelidir:
- Karat işaretini milyeme çevirin; 14K ile 585 aynı ayardır.
- "GP", "GF", "HGE", "RGP", "Vermeil" gibi ekler kaplama veya dolgu ürünü gösterir; bunlar altın takı değildir.
- Bazı ülkelerde 9 ve 10 ayar altın yaygındır. Türkiye'de bu ayarlar nadir olduğu için geri satışta düşük değer görür.
- Tanımadığınız bir sembol dizisi varsa kuyumcuda test yaptırmak, damgayı çözmeye çalışmaktan daha hızlıdır.
Damgadan Has Karşılığa: Basit Hesap
Damga okunduktan sonra ürünün has altın karşılığı kolayca hesaplanır. Ürünün gramajı, damgadaki milyemin binde biriyle çarpılır:
- 916 damgalı 10 gram bilezik: 10 × 0,916 = 9,16 gram has altın.
- 750 damgalı 4 gram alyans: 4 × 0,750 = 3 gram has altın.
- 585 damgalı 6 gram zincir: 6 × 0,585 = 3,51 gram has altın.
Has altın miktarı günün has fiyatıyla çarpıldığında ürünün altın değeri bulunur; işçilik bunun üzerine eklenir. Bu hesap, iki farklı ayardaki ürünü karşılaştırmanın tek doğru yoludur. İşçilik modelleri için Altında İşçilik Nedir? yazımıza, güncel has fiyat için canlı fiyatlar sayfamıza bakabilirsiniz.
Üretici ve Rafineri Damgaları
Ayar damgasının yanında çoğunlukla küçük bir üretici işareti bulunur. Bu işaret harf kısaltması, sembol veya minik bir logo olabilir. Üretici damgası, ürünün hangi atölyeden çıktığını gösterir ve sorumluluğu üreticiye bağlar. Külçe altında rafineri damgası daha belirgindir: külçenin üzerinde rafineri logosu, ağırlık, milyem ve seri numarası basılıdır.
Ziynet altında ise darphane veya üretici basımı, ürünün ön ve arka yüzündeki tasarımla tanınır. Çeyrek, yarım ve tam altının standart tasarımı ve ölçüsü, ayrı bir damgaya gerek kalmadan ürünü tanımlar. Ziynet grubu için Ziynet Altın Nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
Damga Takının Neresinde Bulunur?

Damga, takının en az görünen ancak en kolay ulaşılan yerine vurulur:
- Yüzük ve alyans: Halkanın iç yüzeyinde.
- Bilezik ve bileklik: Kilit veya menteşe kısmında, bazen halkanın iç yüzeyinde.
- Kolye ve zincir: Kilit üzerinde veya kilide bağlı küçük bir plakada. Ucuz zincirlerde damga yalnızca kilit halkasında olabilir; kilidin sonradan değiştirilmiş olması ihtimali göz önünde tutulmalıdır.
- Küpe: Kancanın veya çivinin arka kısmında.
- Künye: Plakanın arka yüzünde veya kilitte.
- Kolye ucu: Arka yüzde veya asma halkasında.
Bazı çok küçük parçalarda (ince küpe çivisi, minik kolye ucu) damga vurulacak yüzey bulunmadığından damga yalnızca ürünün etiketinde veya faturasında belirtilir. Bu ürünlerde faturanın önemi daha da artar.
Damga çok küçüktür, çoğu zaman 1 milimetreden kısa. Çıplak gözle okunması zordur; 10x büyüteç veya telefon kamerasının makro modu yeterli olur. Kuyumcudan damgayı büyüteçle göstermesini istemek olağan bir taleptir.
Damga aşınmış veya silinmişse
Uzun süre kullanılan yüzük ve bileziklerde damga zamanla aşınabilir. Aşınmış damga ürünün sahte olduğu anlamına gelmez; yalnızca ayarın testle belirlenmesi gerektiğini gösterir. Tamir görmüş takılarda kaynak noktası damganın üzerine gelmiş olabilir.
Külçe Altında Baskı ve Seri Numarası

Külçe altında damga kavramı takıdan farklıdır. Küçük gramajlı külçelerin ön yüzünde rafineri logosu, ağırlık (örneğin 5 g), milyem (999,9) ve seri numarası basılıdır. Bu baskı, ambalajın arka etiketindeki bilgilerle birebir uyuşmalıdır. Uyuşmazlık, ürünün ambalajının değiştirilmiş olabileceğine işaret eder.
Külçe altında baskının yanı sıra ambalaj bütünlüğü belirleyicidir; çünkü ambalaj açılmadığı sürece baskıya müdahale edilemez. Sarraf Altıntop'ta satılan külçeler sertifikalı, seri numaralı ve açılmamış ambalajında teslim edilir. Sertifikalı gram külçe seçenekleri: